Doanh nghiệp Việt nên chuẩn bị gì trước làn sóng robot thay thế lao động

Một robot hình người bước vào căn hộ, lau bàn bếp, cọ bồn cầu và cố gắng gấp quần áo. Nó làm việc chậm chạp, đôi lúc đánh rơi dụng cụ, thậm chí cần con người giúp vượt qua cầu thang. Nhưng điều đáng chú ý không phải là những lỗi vụng về đó. Mỗi lần robot hoàn thành một thao tác, doanh nghiệp đứng phía sau lại thu được dữ liệu để huấn luyện thế hệ robot tiếp theo.

Robot hình người Tau Robotics bắt đầu dọn nhà tại Mỹ. Tương lai tự động hóa đã bước vào phòng khách

Tau Robotics đang thử nghiệm một mô hình kinh doanh khác thường tại San Francisco. Khách hàng trả tiền để được dọn nhà, còn doanh nghiệp thu về thứ có thể còn giá trị hơn doanh thu dịch vụ trước mắt: dữ liệu vận động trong môi trường sống thực tế.

Đây là một bước tiến đáng chú ý của ngành robot hình người. Và cũng là lời cảnh báo rằng tự động hóa đang tiến gần hơn đến những công việc vốn chỉ con người có thể thực hiện.

Tau Robotics đưa robot hình người vào căn hộ thực tế

Tau Robotics đang cung cấp dịch vụ dọn nhà bằng robot hình người tại San Francisco.

Trong lần trải nghiệm ban đầu được mô tả, dịch vụ có giá 30 USD cho một giờ với một robot. Sau đó, mức giá được điều chỉnh thành 60 USD cho mỗi lần dọn nhà hằng tuần bằng hai robot hoặc 100 USD cho một lần sử dụng đơn lẻ.

Robot cao khoảng 1,37 mét, có đầu được in bằng công nghệ in ba chiều, hai tay dạng càng gắp và tất chống trượt để bảo vệ sàn gỗ.

Thiết kế này không cố gắng mô phỏng hoàn toàn cơ thể con người. Thay vào đó, Tau ưu tiên những bộ phận đủ bền và thực dụng để thực hiện công việc.

Robot chưa tự chủ hoàn toàn nhưng đã biết làm việc

Điểm quan trọng nhất của sản phẩm nằm ở cách vận hành.

Hiện tại, phần lớn robot vẫn được con người điều khiển từ xa. Người vận hành quan sát căn hộ thông qua camera gắn trên đầu và cổ tay robot, sau đó điều khiển những chuyển động cần thiết.

Một số nhiệm vụ như trải giường và gấp quần áo sử dụng phương pháp hướng dẫn động học. Con người thực hiện chuyển động, cảm biến truyền dữ liệu đến robot và robot bắt chước thao tác đó.

Theo đồng sáng lập Cornelia Weinzierl, một số công việc khác như hút bụi và lau nhà đã có thể được robot thực hiện mà không cần con người hỗ trợ trực tiếp.

Điều này cho thấy công nghệ đã vượt qua giai đoạn trình diễn đơn thuần, nhưng chưa đạt đến khả năng tự vận hành toàn diện.

Mỗi lần dọn nhà là một lần huấn luyện AI

Đây mới là tài sản chiến lược của Tau Robotics.

Khi robot lau bàn, gấp áo hoặc vệ sinh nhà vệ sinh, hệ thống ghi nhận dữ liệu về chuyển động, vị trí và cách xử lý vật thể.

Dữ liệu thực tế này giúp huấn luyện các mô hình điều khiển robot trong những tình huống mà mô phỏng trên máy tính khó tái hiện đầy đủ.

Một căn hộ không giống nhà máy. Đồ vật nằm ở vị trí không cố định, cầu thang có độ cao khác nhau, sàn nhà có nhiều loại vật liệu và dụng cụ vệ sinh có thể rơi hoặc mắc kẹt.

Robot phải học cách xử lý những tình huống không được lập trình sẵn.

Đây là lợi thế quan trọng của việc triển khai sản phẩm thực tế từ sớm.

Những lỗi nhỏ phơi bày khoảng cách công nghệ

Trải nghiệm thực tế cho thấy robot gặp khó khăn ngay từ những bước đầu tiên.

Tám bậc cầu thang khiến robot loạng choạng, thậm chí phải nhờ nhân viên hỗ trợ. Cầu thang trải thảm còn khiến nó không thể tự vượt qua.

Trong lần dọn đầu tiên, hệ thống điều khiển từ xa gặp vấn đề do thiết bị của người vận hành quá nóng. Robot vì thế phải kết thúc công việc sớm.

Ở lần tiếp theo, robot làm tốt hơn. Nó vệ sinh nhà bếp, xử lý bồn cầu và thậm chí tự tìm cách gắn lại đầu dụng cụ vệ sinh bị rơi ba lần.

Tuy nhiên, nó vẫn để vòi nước chảy, làm đổ chai dầu ô liu và không thể dựng lại máy lọc không khí bị ngã.

Những chi tiết này cho thấy khoảng cách giữa một robot có thể thực hiện nhiệm vụ và một robot đủ tin cậy để làm việc độc lập vẫn còn rất lớn.

Mô hình kinh doanh thực sự nằm ở dữ liệu

Nếu chỉ nhìn vào dịch vụ vệ sinh, Tau Robotics chưa có lợi thế kinh tế rõ ràng.

Robot làm việc chậm, cần hỗ trợ từ xa và chưa thể cạnh tranh hiệu quả với người giúp việc truyền thống. Ngay cả mức giá 30 USD mỗi giờ cũng chưa thực sự hấp dẫn nếu khách hàng phải dành thời gian giám sát robot.

Nhưng Tau đang theo đuổi một mô hình kinh doanh hai tầng.

• Tầng dịch vụ: Thu phí khách hàng để đưa robot vào môi trường sống thực tế.

• Tầng công nghệ: Thu thập dữ liệu vận động để cải thiện mô hình điều khiển và phát triển robot tự hành.

Khách hàng vừa mua dịch vụ, vừa vô tình góp phần huấn luyện sản phẩm tương lai.

Đây là cách tiếp cận đáng chú ý vì dữ liệu thực tế có thể trở thành tài sản cạnh tranh khó sao chép.

Robot hình người là sản phẩm, hệ thống dữ liệu mới là nền tảng

Tau không đơn thuần bán một cỗ máy biết lau nhà.

Doanh nghiệp đang xây dựng một hệ thống gồm robot, camera, cảm biến, kết nối truyền dữ liệu, người điều khiển và mô hình trí tuệ nhân tạo.

Mỗi thành phần đều có vai trò riêng. Robot thực hiện thao tác, con người hướng dẫn, hệ thống ghi nhận dữ liệu và mô hình được cải thiện qua những lần triển khai.

Khi đủ dữ liệu, mục tiêu là giảm dần sự phụ thuộc vào người điều khiển.

Đây là hướng phát triển có thể mở rộng sang nhiều công việc khác, thay vì chỉ giới hạn trong vệ sinh căn hộ.

Đối thủ cạnh tranh sẽ được phân định bằng dữ liệu thực tế

Ngành robot hình người không chỉ cạnh tranh về hình dáng, tốc độ di chuyển hay khả năng trình diễn.

Lợi thế dài hạn nằm ở khả năng thực hiện công việc trong môi trường không được kiểm soát.

Một robot biểu diễn động tác đẹp trên sân khấu chưa chắc biết xử lý chiếc khăn rơi dưới sàn hoặc dụng cụ vệ sinh bị mắc kẹt.

Tau đang tiếp cận bài toán bằng dữ liệu thu thập từ hoạt động dịch vụ thực tế. Tuy nhiên, bài viết gốc chưa cung cấp thông tin về đối thủ trực tiếp, thị phần hay kết quả so sánh hiệu suất. Vì vậy, chưa thể khẳng định doanh nghiệp đang dẫn đầu ngành.

Rủi ro lớn nhất là chi phí tự động hóa và quyền riêng tư

Tau mới hoàn thành vài trăm lần dọn nhà. Khối lượng này còn rất nhỏ so với sự đa dạng của hàng triệu căn hộ và môi trường sinh hoạt khác nhau.

Ngoài ra, robot phụ thuộc vào kết nối, thiết bị điều khiển và khả năng vận hành liên tục.

Một vấn đề khác là quyền riêng tư. Camera trên robot có thể ghi nhận không gian sinh hoạt, tài sản và những hoạt động cá nhân của khách hàng.

Khi dữ liệu trở thành tài sản huấn luyện, doanh nghiệp phải làm rõ phạm vi thu thập, lưu trữ, bảo vệ và sử dụng dữ liệu.

Nếu không giải quyết được những vấn đề này, khách hàng có thể từ chối một sản phẩm dù công nghệ rất hấp dẫn.

Ngành dịch vụ có thể thay đổi sâu sắc

Theo Cornelia Weinzierl, vệ sinh là công việc có tỷ lệ nghỉ việc cao và nguy cơ chấn thương đáng kể. Doanh nghiệp cũng gặp khó khăn trong việc tuyển đủ nhân lực.

Robot có thể giải quyết một phần vấn đề thiếu lao động và giảm những công việc thể chất nặng nhọc.

Tau còn cân nhắc mở rộng sang xử lý nấm mốc và chăm sóc sức khỏe tại nhà.

Nhưng mặt trái cũng rất rõ ràng. Khi robot đủ rẻ và đủ tin cậy, những người đang sống bằng nghề vệ sinh có thể mất việc hoặc phải chuyển sang những vị trí mới.

Câu hỏi không chỉ là robot có thể thay thế con người hay không, mà là xã hội sẽ hỗ trợ lực lượng lao động chuyển đổi như thế nào.

Doanh nghiệp Việt Nam nên chuẩn bị trước làn sóng robot

Đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam, không nên bắt đầu bằng việc mua robot hình người đắt tiền hoặc đầu tư nghiên cứu một hệ thống tự hành hoàn chỉnh.

Cần bắt đầu từ những công việc có chi phí nhân công cao, lặp lại thường xuyên và có thể đo lường hiệu quả.

Trong ngành khách sạn và du lịch

Có thể thử nghiệm robot hút bụi, lau sàn và vận chuyển đồ trong những khu vực cố định. Những công việc có môi trường tương đối ổn định sẽ phù hợp với tự động hóa trước.

Trong ngành vệ sinh công nghiệp

Doanh nghiệp có thể ưu tiên robot làm sạch sàn nhà xưởng, kho hàng và trung tâm thương mại. Đây là môi trường dễ chuẩn hóa hơn căn hộ dân cư.

Trong ngành sản xuất và logistics

Nên tự động hóa các thao tác lặp lại như vận chuyển hàng, kiểm kê và phân loại. Không cần robot hình người nếu một thiết bị chuyên dụng có thể hoàn thành công việc với chi phí thấp hơn.

Nếu là doanh nghiệp Việt Nam, tôi sẽ triển khai theo bốn giai đoạn

Giai đoạn đầu tiên là kiểm toán quy trình lao động.

Ghi nhận thời gian, chi phí nhân công, tỷ lệ sai sót và mức độ nguy hiểm của từng công việc. Chọn một nhiệm vụ có thể tự động hóa thay vì cố gắng thay thế toàn bộ nhân sự.

Giai đoạn thứ hai là thử nghiệm thiết bị có sẵn.

Ưu tiên công nghệ từ Mỹ, Trung Quốc hoặc các nhà cung cấp phù hợp khác. So sánh chi phí đầu tư, bảo trì, phụ tùng và khả năng tích hợp. Không nên chọn thiết bị chỉ vì trình diễn ấn tượng.

Giai đoạn thứ ba là xây dựng dữ liệu riêng.

Ghi nhận thao tác, thời gian hoàn thành, lỗi vận hành và những trường hợp cần con người can thiệp. Đây là dữ liệu giúp doanh nghiệp cải thiện hiệu suất và không phụ thuộc hoàn toàn vào nhà cung cấp.

Giai đoạn cuối cùng là kết hợp con người với robot.

Nhân viên chuyển từ lao động thủ công sang giám sát, bảo trì, kiểm soát chất lượng và xử lý tình huống bất thường.

Đặc biệt, doanh nghiệp nên đào tạo lại nhân sự thay vì xem tự động hóa đơn thuần là cắt giảm lao động.

Trong cuộc cạnh tranh AI giữa Mỹ và Trung Quốc, doanh nghiệp Việt không cần tự sản xuất mọi công nghệ. Hãy tận dụng thiết bị, mô hình và nền tảng của cả hai hệ sinh thái, nhưng giữ quyền kiểm soát dữ liệu vận hành và quy trình kinh doanh của mình.

Tương lai robot không còn nằm trong phòng thí nghiệm

Tau Robotics chưa tạo ra một người giúp việc máy móc hoàn chỉnh. Robot vẫn chậm, vụng về và cần con người hỗ trợ.

Nhưng việc robot có thể bước vào căn hộ, lau bếp và vệ sinh nhà vệ sinh cho thấy tự động hóa vật lý đang tiến gần hơn đến đời sống thường ngày.

Điều đáng chú ý nhất không phải một robot có thể làm được bao nhiêu việc hôm nay, mà là mỗi công việc nó hoàn thành sẽ giúp thế hệ tiếp theo hoạt động tốt hơn.

Cuộc cạnh tranh robot hình người vì vậy không chỉ là cuộc đua chế tạo phần cứng. Đó còn là cuộc đua dữ liệu, khả năng học hỏi và triển khai thực tế.

Doanh nghiệp Việt Nam nên chuẩn bị từ hôm nay, bởi lợi thế tương lai sẽ thuộc về những đơn vị biết kết hợp con người, dữ liệu và máy móc hiệu quả nhất.

robot hình người, Tau Robotics, robot dọn nhà, trí tuệ nhân tạo, robot tự hành, dữ liệu robot, tự động hóa lao động, robot vệ sinh, robot gia đình, công nghệ robot Mỹ, robot Trung Quốc, robot chăm sóc sức khỏe, doanh nghiệp Việt Nam, tương lai tự động hóa